ZAMÓW DOSTĘP
Przypomnij mi login i hasło
Wyszukiwanie zaawansowane »

Finansowanie podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników

Finansowanie podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników

Finansowanie podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników

W związku z interpelacją do resortu pracy w sprawie środków budżetu państwa kierowanych do pracodawców na podnoszenie kwalifikacji i doskonalenie zawodowe pracowników, podsekretarz stanu w MPiPS odpowiedziała na poselskie pytanie czy istnieje możliwość dofinansowania z budżetu państwa podnoszenia kwalifikacji przez pracowników.

Angażowanie środków budżetu państwa na realizację zadania publicznego musi wynikać z czytelnej ustawowej podstawy prawnej stanowiącej zarazem prawo materialne do kierowania środków publicznych i objęcia konkretnego zadania finansowaniem z budżetu państwa. Ponoszenie określonego wydatku nie może bazować na przekonaniu o potrzebie jego ponoszenia, ale wymaga każdorazowo przeprowadzenia szczegółowej analizy, zdefiniowania tego wydatku przepisami prawa materialnego.

Należy jednakże zauważyć, że ewentualne przygotowanie szczególnych regulacji dotyczących doskonalenia zawodowego i zaadresowanie ich jedynie w odniesieniu do pracowników byłoby niezgodne z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej.

Pomimo iż obecnie przepisy ustawowe nie determinują po stronie budżetu państwa podstawy prawnej do finansowania pracodawcom kosztów podnoszenia kwalifikacji pracownikom, to jednak w istniejącym stanie prawnym można wskazać pośredni udział budżetu państwa w finansowaniu tego typu działalności poprzez zaliczenie wydatków podatników na te cele w koszty prowadzonej działalności, a w konsekwencji zmniejszenie obciążenia fiskalnego poprzez obniżenie podstawy opodatkowania i odstąpienie od naliczenia podatku dochodowego od osób prawnych, względnie niezaliczanie do przychodów pracownika świadczeń uzyskanych z tytułu szkolenia na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Konkretyzując, pragnę zwrócić uwagę na art. 67 i 68 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, które uprawniają pracodawców w ramach posiadanych środków do tworzenia zakładowego funduszu szkoleniowego przeznaczonego na finansowanie lub współfinansowanie kosztów kształcenia ustawicznego pracowników i pracodawców.

Jego dochodami są wpłaty pracodawców (zgodnie z układem zbiorowym pracy lub regulaminem funduszu szkoleniowego odzwierciedlających koncepcję ich szczegółowego rozdysponowania), nie niższe niż 0,25% funduszu płac oraz inne wpływy, zaś wydatkowanie środków funduszu następuje na podstawie postanowienia pracodawcy w uzgodnieniu z osobą kierowaną na szkolenie.

Jak to już zostało wspomniane, wpłaty pracodawców na ten fundusz obciążają koszty działalności pracodawców, przy czym środki te można od razu zaliczyć do kosztów, a szkolenie zorganizować dopiero w następnym roku, zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 5b lit. a) ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 14 ust. 2 pkt 13 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Powyższy mechanizm stanowi z jednej strony koszt po stronie budżetu państwa, a z drugiej korzyść podatkową dla pracodawców tworzących w firmie fundusz szkoleniowy, stwarzając możliwość zaliczania przez pracodawcę wpłat na ten fundusz do kosztów uzyskania przychodów i co istotne, faktyczne wydatkowanie wspomnianych środków może nastąpić później niż wpłata.

Przepisy podatkowe zawierają instytucje wspierające kształcenie, przy czym dyspozycja tych regulacji obejmuje nie tylko osoby już zatrudnione, ale również podatników dopiero zdobywających wykształcenie oraz podnoszących, jak i zmieniających kwalifikacje zawodowe.

Na podstawie art. 21 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.) wolne/wolna od podatku dochodowego są/jest bowiem:

• stypendia otrzymywane na podstawie przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, stypendia doktoranckie otrzymywane na podstawie przepisów Prawo o szkolnictwie wyższym oraz inne stypendia naukowe i za wyniki w nauce, których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego albo przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (art. 21 ust. 1 pkt 39 ww. ustawy),

• świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni, przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 21 ust. 1 pkt 40 ww. ustawy),

• stypendia dla uczniów i studentów, których wysokość i zasady udzielania zostały określone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego oraz stypendia dla uczniów i studentów przyznane przez organizacje, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego, na podstawie regulaminów zatwierdzonych przez organy statutowe udostępnianych do publicznej wiadomości za pomocą Internetu, środków masowego przekazu lub wykładanych (wywieszanych) dla zainteresowanych w pomieszczeniach ogólnie dostępnych, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 3800 zł (art. 21 ust. 1 pkt 40b ww. ustawy),

• wartość świadczeń przyznanych zgodnie z odrębnymi przepisami przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych, z wyjątkiem wynagrodzeń otrzymywanych za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy oraz za czas urlopu szkoleniowego (art. 21 ust. 1 pkt 90 ww. ustawy),

• wartość nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych oraz wartość świadczeń rzeczowych z tytułu:

- studiów podyplomowych,

- szkoleń i przygotowania zawodowego dorosłych,

- egzaminów lub licencji,

- badań lekarskich lub psychologicznych,

- ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków - otrzymanych na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 21 ust. 1 pkt 118 ww. ustawy).

Podnoszeniu kwalifikacji zawodowych pracowników poświęcony jest cały rozdział III ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

W art. 1031 § 1 K.p. określono definicję, że przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą.

Zgodnie z tymi przepisami pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe przysługują:

1) urlop szkoleniowy,

2) zwolnienie z całości lub części dnia pracy na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.

Za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Urlop szkoleniowy przysługuje w wymiarze:

1) 6 dni – dla pracownika przystępującego do egzaminów eksternistycznych,

2) 6 dni – dla pracownika przystępującego do egzaminu maturalnego,

3) 6 dni – dla pracownika przystępującego do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe,

4) 21 dni w ostatnim roku studiów – na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego.

Urlopu szkoleniowego udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie (art. 1033 K.p.). A zatem pracodawca może wyrazić zgodę na podnoszenie kwalifikacji przez pracownika bez ponoszenia tych kosztów w całości lub w pewnej części.

Natomiast, jak już wspomniano, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wartość świadczeń przyznanych na podstawie omówionych przepisów Kodeksu pracy korzysta ze zwolnienia podatkowego.

Niezależnie od wskazanych w ww. piśmie przepisów Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) w sprawie finansowania przez pracodawcę kosztów podnoszenia kwalifikacji pracowników istnieją odrębne regulacje dotyczące nauczycieli zobowiązujące organy prowadzące szkoły, wojewodów i ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do wyodrębniania odpowiednich środków na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli.

W myśl art. 70a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.) oraz rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 29 marca 2002 r. w sprawie sposobu podziału środków na wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli pomiędzy budżety poszczególnych wojewodów, form doskonalenia zawodowego dofinansowywanych ze środków wyodrębnionych w budżetach organów prowadzących szkoły, wojewodów, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania tych środków (Dz. U. Nr 46, poz. 430) wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 70a ust. 6 ustawy Karta Nauczyciela wyodrębnia się:

1) W budżetach organów prowadzących szkoły środki w wysokości 1% planowanych rocznych środków przeznaczanych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli, z uwzględnieniem doradztwa metodycznego, którego finansowanie może stanowić do 20% ogólnej puli wyodrębnionych środków na doskonalenie zawodowe nauczycieli.

Ze środków tych dofinansowuje się m.in.:

- organizację doradztwa metodycznego dla nauczycieli, w tym koszty obniżenia wymiaru godzin zajęć, dodatkowych umów o pracę, dodatków funkcyjnych oraz podróży służbowych doradców metodycznych,

- organizację szkoleń i warsztatów metodycznych, przygotowanie materiałów szkoleniowych i informacyjnych,

- opłaty za kształcenie pobierane przez szkoły wyższe, zakłady kształcenia nauczycieli oraz koszty przejazdów związanych z tym kształceniem.

2) W budżetach wojewodów w łącznej wysokości 5000 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty.

Środki te wykorzystuje się na dofinansowanie m.in.:

- wojewódzkich programów kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli,

- zadań w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli zlecanych szkołom wyższym i innym podmiotom,

- udziału krajowych podmiotów w międzynarodowych projektach i programach doskonalenia zawodowego nauczycieli.

3) W budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w łącznej wysokości 5000 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty.

Ze środków na realizację ogólnokrajowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli dofinansowuje się przede wszystkim:

- centralne programy kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli,

- zadania w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli zlecane szkołom wyższym i innym podmiotom,

- udział krajowych podmiotów w międzynarodowych projektach i programach doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Funkcjonujący w Polsce system szkolnictwa wyższego opisany ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 i 742) zawiera formy kształcenia z założenia adresowane do osób podnoszących swoje kwalifikacje zawodowe. Są to zarówno niestacjonarne studia wyższe i studia doktoranckie, studia podyplomowe, jak i kursy oraz szkolenia prowadzone w celu kształcenia nowych umiejętności niezbędnych na rynku pracy w systemie uczenia się przez całe życie, a także określa różnego rodzaju formy pomocy socjalnej udzielanej osobom podnoszącym swoje kwalifikacje.

Minister właściwy do spraw zdrowia oraz minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na podstawie art. 94 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.) przyznają uczelniom publicznym dotacje na zadania związane z prowadzeniem podyplomowego kształcenia w celu zdobywania specjalizacji przez lekarzy, lekarzy dentystów, lekarzy weterynarii, farmaceutów, pielęgniarki i położne oraz przez diagnostów laboratoryjnych. Celem przekazywania powyższej dotacji jest zmniejszenie wysokości opłat, jakie uczelnie pobierają za kształcenie na ww. specjalizacjach. Środki na ten cel są przekazywane dla uczelni publicznych w formie dotacji podmiotowej i mogą być wykorzystane przez uczelnie na pokrycie wydatków bieżących (m.in. na sfinansowanie kosztów wynagrodzeń osób kształcących się na danych studiach podyplomowych, kosztów administracji, kosztów materiałów i energii), a także na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie środków trwałych niezaliczonych do pierwszego wyposażenia, których wartość początkowa jest niższa od kwoty określonej w art. 16f ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 107, poz.723, z późn. zm.), tj. 3500 zł, oraz zakup wartości niematerialnych i prawnych niezaliczonych do pierwszego wyposażenia, których wartość jest niższa od wspomnianej kwoty. Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 174, poz. 1039, z późn. zm.) kształcenie podyplomowe odbywające się w formie szkolenia specjalizacyjnego jest dofinansowywane ze środków publicznych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w ramach posiadanych środków i ustalonych limitów miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek lub położnych, które mogą corocznie rozpocząć specjalizację dofinansowywaną z tych środków.

Ponadto uczelnie wojskowe nadzorowane przez ministra obrony narodowej otrzymują z budżetu państwa na zadania związane z obroną narodową dotację podmiotową, o której mowa w art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Podstawą naliczenia tej dotacji jest liczba żołnierzy zawodowych skierowanych na kształcenie w formie studiów niestacjonarnych, studiów podyplomowych, kursów specjalistycznych i szkoleń.

Uczelnie nadzorowane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych otrzymują natomiast dotację podmiotową na zadania związane z bezpieczeństwem obywateli, o której mowa w art. 94 ust. 1 pkt 3 ustawy. Podstawą naliczenia tej dotacji jest liczba funkcjonariuszy i pracowników służb podległych ministrowi spraw wewnętrznych skierowanych przez właściwy organ na kursy dokształcające, studia podyplomowe oraz inne formy kształcenia.

Osobom podejmującym studia, w tym doktoranckie w uczelniach publicznych oraz niepublicznych w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym, niezależnie od wieku tych osób przysługują świadczenia pomocy materialnej przewidziane w art. 173 i 199 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a więc stypendium socjalne, stypendium rektora dla najlepszych studentów, stypendium dla najlepszych doktorantów, stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych i zapomoga. Należy również dodać, iż studentom i doktorantom przysługuje również prawo do otrzymania kredytu studenckiego na podstawie ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685, z późn. zm.), o ile rozpoczęli studia przed ukończeniem 25. roku życia. System kredytów studenckich przewiduje szereg preferencji, począwszy od rozpoczęcia spłaty dopiero 2 lata od ukończenia studiów i okresu spłaty trwającego dwukrotność okresu pobierania, a skończywszy na niskim oprocentowaniu kredytu w całym okresie spłaty i możliwości zawieszenia tej spłaty na okres do 12 miesięcy. Kredytobiorcy mają również możliwość umorzenia 20% kredytu studenckiego, jeżeli znaleźli się w grupie 5% najlepszych absolwentów uczelni.

Niezależnie od prowadzenia tych form kształcenia i pomocy adresowanych do osób podnoszących swoje kwalifikacje zawodowe uczelnie mają obowiązek tworzenia warunków dla podnoszenia przez kadrę uczelni kompetencji zawodowych. Zadanie to jest dofinansowywane przez budżet państwa w odniesieniu do pracowników uczelni publicznych na podstawie art. 94 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z tym przepisem uczelnia publiczna otrzymuje z budżetu państwa dotacje na zadania związane z kształceniem studentów studiów stacjonarnych, kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich i kadr naukowych oraz utrzymaniem uczelni, w tym na remonty.

Pragnę również poinformować, że w MNiSW prowadzone są prace nad ułatwieniem dostępu do szkolnictwa wyższego osobom, które chciałyby uzupełnić lub zdobyć nowe kwalifikacje poprzez potwierdzenie swojej wiedzy i umiejętności uzyskanych poza systemem edukacji formalnej.

Podnoszenie kwalifikacji zawodowych osób pracujących jest jednym z celów Programu Operacyjnego „Kapitał ludzki” (PO KL) współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W ramach PO KL realizowane są działania na rzecz wzmocnienia potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw, podniesienia ich konkurencyjności oraz innowacyjności m.in. poprzez podnoszenie kwalifikacji pracowników.

Wsparcie na rzecz podnoszenia kwalifikacji zawodowych realizowane jest w ramach priorytetu II PO KL: Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących, realizowanego na poziomie centralnym oraz priorytetu VIII PO KL: Regionalne kadry gospodarki, wdrażanego na poziomie regionalnym.

Na poziomie centralnym realizowane są przede wszystkim przedsięwzięcia ukierunkowane na tworzenie instrumentów pozwalających budować długofalową przewagę konkurencyjną przedsiębiorstw na rynku. W ramach priorytetu II realizowane są zatem wsparcie dla przedsiębiorców w obszarze diagnozowania potrzeb szkoleniowych pracowników oraz doboru właściwej formy szkoleń do specyfiki i sposobu działania przedsiębiorstwa, a także otwarte i zamknięte szkolenia, doradztwo oraz studia podyplomowe dla pracowników mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w określonych obszarach tematycznych.

Ponadto minister rozwoju regionalnego wraz z partnerami społecznymi pracuje obecnie nad zasadami realizacji nowego przedsięwzięcia w ramach priorytetu II PO KL, jakim jest dokapitalizowanie funduszy szkoleniowych w mikro-, małych i średnich przedsiębiorstwach. Konkurs na tworzenie i zwiększenie wartości zakładowych funduszy szkoleniowych w mikro-, małych i średnich przedsiębiorstwach połączony z wdrożeniem mechanizmów współzarządzania nimi przez partnerów społecznych planowany jest do ogłoszenia na ostatni kwartał br. Z uwagi na fakt, że jest to przedsięwzięcie pilotażowe, wnioski z niego płynące zostaną wykorzystane podczas programowania perspektywy finansowej 2014-2020.

Priorytet VIII odpowiada z kolei na zmiany gospodarcze zachodzące w poszczególnych regionach i sektorach gospodarki. Na poziomie regionalnym realizowane są zatem ogólne i specjalistyczne szkolenia pracowników w zakresie zgodnym ze zdiagnozowanymi potrzebami mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw oraz szkolenia w ramach programów typu outplacement. Ponadto w ramach priorytetu VIII PO KL realizowane są projekty dotyczące transferu wiedzy, które mają na celu podnoszenie kwalifikacji pracowników w zakresie stosowania nowoczesnych i innowacyjnych technologii.

Należy jednak podkreślić, że nie w każdym przypadku wsparcie na podnoszenie kwalifikacji pracowników może być sfinansowane w całości ze środków PO KL. Z uwagi na fakt, że wsparcie udzielane w ramach priorytetów II i VIII PO KL w formie szkoleń czy świadczenia usług doradczych dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw może w niektórych przypadkach zakłócić bądź zagrozić zakłóceniem konkurencji niektórych towarów oraz wpływać tym samym na wymianę handlową między państwami członkowskimi, jest ono objęte zasadami pomocy publicznej. Oznacza to, że w określonych zasadami pomocy publicznej przypadkach współfinansowanie działań na rzecz podnoszenia kwalifikacji pracowników ze środków PO KL wynosi odpowiednio mniej (od 25% do 90%) w zależności od wielkości przedsiębiorstwa, wartości wnioskowanego wsparcia oraz formy tego wsparcia.

Realizacja działań dotyczących podnoszenia kwalifikacji pracowników zarówno w priorytecie II, jak i priorytecie VIII realizowana jest w formie konkursów i projektów systemowych. Szczegółowe informacje dotyczące możliwości ubiegania się o wsparcie na podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników oraz harmonogramy konkursów są dostępne w Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości pełniącej rolę instytucji pośredniczącej II stopnia dla priorytetu II PO KL oraz w odpowiednich instytucjach pośredniczących lub instytucjach pośredniczących II stopnia dla priorytetu VIII PO KL, którymi co do zasady są urzędy marszałkowskie lub wojewódzkie urzędy pracy.

 

Jednocześnie informuję, że w ramach II priorytetu PO KL: Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących udział w projektach szkoleniowych dotychczas zakończyło 270,5 tys. osób, w tym osoby po 50. roku życia – 38,7 tys. Wsparciem objęto 72,2 tys. przedsiębiorstw. W ramach VIII priorytetu PO KL: Regionalne kadry gospodarki udział w projektach szkoleniowych zakończyło 451,8 tys. pracujących osób dorosłych, w tym w wieku powyżej 50. roku życia – 68,3 tys. Ponadto w priorytecie VIII wsparciem w zakresie projektów szkoleniowych objęto 40,7 tys. firm. Pragnę także poinformować, że w ramach priorytetu II PO KL pozostało jeszcze do zakontraktowania 785 374 708 zł oraz w ramach priorytetu VIII PO KL 1 858 066 541 zł.

Podsekretarz stanu w MPiPS

Hanna Majszczyk

źródło: sejm.gov.pl

Więcej o Aktualności

Czytaj również