ZAMÓW DOSTĘP
Przypomnij mi login i hasło
Wyszukiwanie zaawansowane »

Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Płatnicy składek będą mieli prawo dochodzenia od ZUS zwrotu nienależnie opłaconych składek przez 10 lat od ich zapłaty - taką zmianę przewiduje nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.

Ustawa zmieniająca uchwalona przez Sejm w dn. 28.04.2011 r. i opublikowana w Dzienniku Ustaw Nr 138 pod poz. 808 wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, czyli 20.07.2011 r.
Nowelizacja dokonuje zmian w następujących ustawach:

  • z dn. 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o s.u.s” – w zakresie dochodzenia roszczeń z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz usunięcia regulacji naruszającej zasadę równouprawnienia kobiet i mężczyzn;
  • z dn. 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t. jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322, ze zm.) – zmiana ma na celu rozszerzenie dostępności do świadczeń zdrowotnych z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych poprzez zastąpienie dotychczasowych świadczeniodawców wybieranych przez ZUS świadczeniodawcami, którzy zawrą umowę z NFZ;
  • z dn. 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą zdrowotną” – w zakresie dochodzenia roszczeń z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne,
  • z dn. 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656, ze zm.) – w zakresie procesu tworzenia rocznych planów finansowych FEP oraz ich sprawozdawczości.

Poniżej omawiamy najważniejsze modyfikacje.    

Dochodzenie roszczeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

Zmiana w zakresie dochodzenia roszczeń z tytułu składek ubezpieczeniowych stanowi realizację wyroku TK z dn. 26.05.2011 r., sygn. akt P 29/08 (Dz.U. Nr 105, poz. 668), w którym Trybunał stwierdził, że termin dochodzenia przez płatnika (ubezpieczonego) zwrotu od ZUS nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne jest niezgodny z konstytucją. Z dniem wejścia w życie tego wyroku, czyli 15.06.2010 r., przepis art. 24 ust. 7 ustawy o s.u.s. różnicujący poziom ochrony praw majątkowych poszczególnych kategorii płatników składek, którzy opłacili nienależną Zakładowi składkę, utracił moc prawną, co spowodowało, że dotychczasowe terminy przedawnienia dotyczące nienależnie opłaconych składek nie biegną, a uprawnieni płatnicy mogą bezterminowo dochodzić swoich roszczeń od ZUS. Niezbędne stało się zatem podjęcie działań legislacyjnych w tym zakresie.

Przypomnijmy, do 2008 r. ubezpieczonym przysługiwał 5-letni okres dochodzenia od ZUS zwrotu nadpłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. W tym samym czasie Zakład miał możliwość egzekwowania należności składkowych przez 10 lat. W drodze nowelizacji ustawy o s.u.s. z dn. 28.03.2008 r. (Dz.U. Nr 67, poz. 411), która weszła w życie w dn. 08.05.2008 r., okres, w którym płatnik może dochodzić zwrotu nadpłaty, został dwukrotnie wydłużony – do 10 lat. Nowelizacja nie rozwiązała jednak całkowicie problemu nadpłaconych składek, głównie z uwagi na to, że ZUS ma możliwość przedłużenia dziesięcioletniego okresu dochodzenia należności od ubezpieczonego poprzez zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia, zaś płatnik składek (ubezpieczony) takich uprawnień nie posiada, a dochodzenie zwrotu nadpłaty przed ZUS i instancjami odwoławczymi może potrwać znacznie dłużej niż 5 lat.

W związku z powyższym w omawianej ustawie zmieniającej zamieszczono przepisy, które pozwolą na wyeliminowanie zróżnicowania między uprawnieniami ZUS w zakresie dochodzenia nieopłaconych składek a prawem płatników do żądania zwrotu składek nienależnie opłaconych.
 

Zgodnie z ust. 6g, który ustawa nowelizująca dodaje w art. 24 ustawy o s.u.s., nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia od ZUS o kwocie nienależnie opłaconych składek lub – w przypadku braku zawiadomienia – od dnia opłacenia składek.


Jak stanowi ust. 6h dodany w art. 24 ustawy o s.u.s., bieg powyższego terminu ulega zawieszeniu w przypadku wydania przez Zakład decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek – od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Bieg terminu przedawnienia zawieszany będzie także, jeżeli wydanie decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek będzie uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu tego terminu przedawnienia będzie trwało do dnia, w którym decyzja innego organu stanie się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocni się, nie dłużej jednak niż 2 lata. Ponadto bieg terminu przedawnienia będzie zawieszany od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłyną 2 lata od śmierci spadkodawcy.

W przypadku gdy ZUS wyda decyzję stwierdzającą brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym lub obniżającą podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia – bieg terminu przedawnienia będzie ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stanie się prawomocna (art. 24 ust. 6h pkt 4).

Zgodnie z przepisami przejściowymi do nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne przed dniem wejścia w życie omawianej ustawy, jeżeli nie upłynął termin dochodzenia ich zwrotu, będą miały zastosowanie nowe zasady. Okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 6h ustawy o s.u.s., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, będą uwzględniane w tych przypadkach również wtedy, gdy wystąpią przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne

W związku ze zmianami w zakresie terminu dochodzenia należności składkowych, wynikającymi z treści wspomnianego wyroku TK, zaistniała konieczność modyfikacji przepisów ustawy zdrowotnej, tak aby możliwe było stosowanie 10-letniego okresu przedawnienia w odniesieniu do wzajemnych rozliczeń płatników składek i ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W tym celu w art. 94 ustawy zdrowotnej uchyla się ust. 2, zgodnie z którym zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie można dochodzić, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat.        

Odwołanie inspektora kontroli

Omawiana nowelizacja usuwa jeszcze jeden zapis uznany tym razem przez Rzecznika Praw Obywatelskich za niezgodny z konstytucją. Mowa o art. 93 ust. 4 pkt 5 ustawy o s.u.s. nakładającym na Prezesa ZUS obowiązek odwołania ze stanowiska inspektora kontroli, na wniosek głównego inspektora kontroli ZUS, m.in. osoby, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Jako że wiek emerytalny kobiet i mężczyzn jest zróżnicowany, przepis ten stwarza możliwość nierównego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie zatrudnienia, może tym samym prowadzić do dyskryminacji – pośredniej ze względu na płeć i bezpośredniej z uwagi na wiek. Problematyka ta niejednokrotnie była przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego. W wyrokach z dn. 28.03.2000 r. (K 27/99 OTK 2000/2/62), z 24.09.1991 r. (Kw 5/91 OTK 1991), z 29.09.1997 r. (K 15/97 OTK ZU 1997) Trybunał stwierdzał, że przepisy dopuszczające czy też nakazujące rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem, który nabył prawo do emerytury na podstawie przepisów dotyczących ogółu pracowników, naruszają zasadę równouprawnienia kobiet i mężczyzn (art. 33 Konstytucji RP) oraz zasadę równości wobec prawa i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP). Uchylenie wspomnianego art. 93 ust. 4 pkt 5 ustawy o s.u.s. wyeliminuje podnoszone w tym zakresie zarzuty i wątpliwości.

Więcej o Ubezpieczenia społeczne