Przepisy o zatrudnianiu niepełnosprawnych - zakres stosowania oraz podstawowe definicje
Przepisy o zatrudnianiu niepełnosprawnych - zakres stosowania oraz podstawowe definicje
Wstęp
Problematyka zatrudniania osób niepełnosprawnych została odrębnie uregulowana, ze względu na specyfikę pracy chronionej, w ustawie z dn. 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. jedn. Dz.U. z 2010r. Nr 214, poz. 1407, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji zawodowej". Wymieniona ustawa stosunkowo precyzyjnie i kompleksowo normuje kwestie zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz określa prawa i obowiązki stron stosunku pracy. W niektórych aspektach ustawa o rehabilitacji zawodowej nie zawiera jednak odpowiednich unormowań. W tym zakresie, nieuregulowanym w powołanej ustawie, stosuje się przepisy trzech odrębnych aktów prawnych, a mianowicie ustawy z dnia 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), ustawy z dnia 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) oraz ustawy – Kodeks pracy. Odnośna delegacja w sprawie zastosowania wyżej wskazanych przepisów została zawarta w art. 66 ustawy o rehabilitacji zawodowej.
Zakres stosowania przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej
Ustawa o rehabilitacji zawodowej dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem:
-
zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, lub
-
całkowitej albo częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub
-
niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia.
Szczegółowe zasady orzekania o stopniu niepełnosprawności i o niepełnosprawności określono w rozp. MGPiPS z dnia 15.07.2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. Nr 139, poz. 1328), zaś stwierdzenie niezdolności do pracy następuje na podstawie przepisów emerytalno-rentowych. Jeśli w celu ustalenia niepełnosprawności bądź stopnia niepełnosprawności zachodzi konieczność przeprowadzenia dodatkowych badań, wówczas stosuje się przepisy rozp. MPiPS z dn. 18.12.2007 r. w sprawie wykonywania badań specjalistycznych na potrzeby orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. Nr 250, poz. 1875).
Osoby legitymujące się jednym z orzeczeń, o których była wyżej mowa, są w rozumieniu cyt. ustawy osobami niepełnosprawnymi. W tym kontekście należy wspomnieć o regulacji zawartej w art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej, która zrównuje w zakresie uprawnień osób niepełnosprawnych orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy z orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności. Tak więc orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o:
-
całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone w oparciu o art. 13 ust. 5 ustawy z dn. 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o emeryturach i rentach z FUS" - traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
-
niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
-
całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
-
częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3 oraz celowości przekwalifikowania, o którym mowa w art. 119 ust. 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.
W analogiczny sposób należy respektować pozostające w mocy orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów. Oznacza to, że orzeczenie o zaliczeniu do I, II lub III grupy inwalidów traktowane jest na równi odpowiednio z orzeczeniem o znacznym, umiarkowanym bądź lekkim stopniu niepełnosprawności.
Podstawowe definicje występujące w ustawie o rehabilitacji zawodowej
Poniżej wyszczególniono najważniejsze definicje określone w ustawie o rehabilitacji zawodowej (art. 2-4 tej ustawy).
► Niepełnosprawność - to trwała lub okresowa niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego bądź długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodująca niezdolność do pracy.
► Stopnie niepełnosprawności - w ustawie o rehabilitacji zawodowej ustalono trzy stopnie niepełnosprawności, które stosuje się do realizacji celów określonych tą ustawą; stopniami tymi są:
1) znaczny stopień niepełnosprawności - zalicza się do niego osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji,
2) umiarkowany stopień niepełnosprawności - zalicza się do niego osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej bądź częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych,
3) lekki stopień niepełnosprawności - zalicza się do niego osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze bądź środki techniczne.
Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której wyżej mowa w pkt 1 i 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadku:
-
przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Kontrolę w zakresie spełniania warunku, o którym mowa, przeprowadza PIP,
-
zatrudnienia w formie telepracy.
► Wliczanie osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych – osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. Powyższą zasadę stosuje się odpowiednio do dokumentów potwierdzających wy-stąpienie u pracownika choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego, całościowego zaburzenia rozwojowego, epilepsji lub utraty wzroku albo innych ciężkich chorób wymienionych w rozp. MPiPS z dn. 18.09.1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania (Dz.U. Nr 124, poz. 820, z późn. zm.).
W przypadku przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, jeżeli z orzeczenia wynika, że w tym okresie osoba ta była niepełnosprawna, a wniosek o wydanie orzeczenia został złożony nie później niż w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia potwierdza-jącego niepełnosprawność. Niezależnie jednak od daty złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia, osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych również w okresie do 3 miesięcy poprzedzających dzień przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia, jeżeli z treści tego orzeczenia wynika, że w tym okresie osoba ta była niepełnosprawna.
► Warunki pracy chronionej - oznacza to warunki, o których mowa w art. 28 albo art. 29 ustawy o rehabilitacji zawodowej i uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej (ZPChr) lub zakładu aktywności zawodowej.
► Przystosowane stanowisko pracy osoby niepełnosprawnej - to stanowisko pracy, które jest oprzyrządowane i dostosowane odpowiednio do potrzeb wynikających z rodzaju oraz stopnia niepełnosprawności.
► Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych - w rozumieniu cyt. ustawy jest to przeciętny miesięczny udział procentowy osób niepełnosprawnych w zatrudnieniu ogółem, w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.
► Osoba niepełnosprawna bezrobotna lub niepełnosprawna poszukująca pracy - oznacza to osobę niepełnosprawną bezrobotną bądź niepełnosprawną poszukującą pracy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415, z późn. zm.).
► Najniższe wynagrodzenie – oznacza to minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w grudniu roku poprzedniego. Zgodnie z przepisami przejściowymi (art. 10 ustawy z dn. 29.10.2010 r., Dz.U. Nr 226, poz. 1475), w latach 2011 i 2012 przez najniższe wynagrodzenie, o którym wyżej mowa, rozumie się minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w grudniu 2009 r.
► Koszty płacy – przez to wyrażenie należy rozumieć wynagrodzenie brutto oraz finansowane przez pracodawcę obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe naliczone od tego wynagrodzenia i obowiązkowe składki na FP i FGŚP.
► Przeciętne wynagrodzenie - ilekroć jest o nim mowa w ustawie o rehabilitacji zawodowej oznacza to przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa GUS w formie komunikatu w Dz. Urz. RP "Monitor Polski", na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dn. 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).
► Organizacje pozarządowe – to organizacje niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, niedziałające w celu osiągnięcia zysku – osoby prawne lub jednostki organizacyjne niespełniające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia, z wyjątkiem podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536. Organizacjami pozarządowymi są także podmioty wskazane w art. 3 ust. 3 powołanej ustawy.
