Potrącenia z wynagrodzenia za pracę
Potrącenia z wynagrodzenia za pracę
Odliczenia z wynagrodzenia za pracę
Stosownie do treści art. 87 § 1 k.p. z wynagrodzenia za pracę odlicza się - w pierwszej kolejności:
- składki na ubezpieczenia społeczne - czyli składkę emerytalną, rentową i chorobową,
- zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, obejmujące także składki na ubezpieczenia zdrowotne.
Ponadto odliczeniu z wynagrodzenia za pracę podlegają - w pełnej wysokości - kwoty wypłacone pracownikowi w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia (art. 87 § 7 k.p.).
Niniejsza regulacja dotyczy pracowników otrzymujących wynagrodzenie "z góry", którzy po odebraniu wypłaty nie zgłaszają się do pracy. W takiej sytuacji stosuje się tryb określony w art. 87 § 7 k.p., co oznacza, że pracodawca może bez zgody pracownika odliczyć z wynagrodzenia kwotę za czas niewykonywania pracy.
Uwaga!
Pracodawca może odliczyć z wynagrodzenia pracownika przysługującego w danym miesiącu kwoty wypłacone wyłącznie w poprzednim terminie płatności. Jeżeli warunku tego nie dochowano pracodawca nie ma prawa dokonać odliczenia, chyba że pracownik wyrazi na to zgodę.
Potrącenia z wynagrodzenia za pracę
Zakres oraz kolejność potrąceń
Po dokonaniu odliczeń, o których była mowa w dotychczasowej treści nin. punktu, można potrącić określone przepisami należności. Jak więc stanowi art. 87 § 1 k.p. z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek ubezpieczeniowych i podatkowych - potrąceniu podlegają:
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych przeznaczone na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych. Oznacza to zatem, że podstawą do potrącenia w tym przypadku są m.in. prawomocne orzeczenia i ugody sądowe, akty egzekucyjne zaopatrzone w klauzulę wykonalności lub decyzje administracyjne o charakterze egzekucyjnym wydane na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Sumy, o których mowa, potrąca się w trybie postępowania egzekucyjnego na podstawie wniosku komornika po przedstawieniu tytułu wykonawczego,
- zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi w celu realizacji określonych zadań wynikających ze stosunku pracy,
- kary pieniężne z tytułu odpowiedzialności porządkowej pracowników określone w art. 108 k.p.
Potrąceń z wynagrodzenia dokonuje się wyłącznie w powyższej kolejności. Zakres przedmiotowy nie podlega wykładni rozszerzającej, w związku z czym wymienione rodzaje potrąceń stanowią zamknięty katalog należności o jakie wynagrodzenie może być pomniejszone, bez zgody pracownika.
Potrącenia z wynagrodzenia w trybie uproszczonym
Przepisy art. 88 k.p. określają zasady oraz tryb dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę należności na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, z pominięciem stosowania sądowego lub administracyjnego postępowania egzekucyjnego (bezegzekucyjna, uproszczona procedura).
Regulacje zawarte w art. 88 § 1 k.p. nakładają na pracodawcę obowiązek dokonania potrąceń z wynagrodzenia za pracę - w ramach wspomnianego trybu uproszczonego - w celu zaspokojenia świadczeń alimentacyjnych.
Pracodawca - przy zachowaniu zasad określonych w art. 87 k.p. (zakres, kolejność oraz wysokość potrąceń) - dokonuje potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych również bez postępowania egzekucyjnego (art. 88 § 1 k.p. zd. wstępne).
Warunkiem dokonania potrąceń, o których mowa, jest wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego (art. 88 § 2 k.p.).
Nie uległy natomiast zmianie okoliczności, w których uproszczony (bezegzekucyjny) tryb potrąceń nie podlega zastosowaniu - dotyczy to przypadków, gdy:
- świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych,
- wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.
Szczegółowe zasady dokonywania potrąceń
Zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 87 § 3 k.p., potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości 3/5 wynagrodzenia,
- w przypadku egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości 1/2 wynagrodzenia.
Podobne ograniczenia przewidziano w przypadku zbiegu potrąceń z różnych tytułów prawnych - w konsekwencji tego:
- potrącenia obejmujące sumy egzekwowane na podstawie tytułów wy-konawczych przeznaczone na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne oraz kwoty zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi - nie mogą łącznie przekraczać 1/2 wynagrodzenia,
- potrącenia, o których wyżej mowa, łącznie z potrąceniami obejmującymi kwoty egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych - nie mogą w sumie przekraczać 3/5 wynagrodzenia.
Kary pieniężne podlegają potrąceniu w granicach określonych w art. 108 § 3 k.p., czyli kara pieniężna za jedno przekroczenie, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać 1/10 wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty po dokonaniu pozostałych potrąceń.
Należy zauważyć, że w przypadku potrącania sum na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych niektóre składniki płacowe podlegają egzekucji do pełnej wysokości - dotyczy to:
-
nagrody z zakładowego funduszu nagród,
-
dodatkowego wynagrodzenia rocznego - czyli świadczenia pieniężnego przysługującego na podstawie przepisów ustawy z dnia 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080, z późn. zm.),
-
należności przysługujących pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej.
Zbieg potrąceń z odliczeniami
Jeżeli dochodzi do zbiegu odliczeń z wynagrodzenia i potrąceń, pierwszeństwo mają odliczenia z tytułu należności składkowych (ubezpieczeniowych i podatkowych) oraz odliczenia, o których mowa w art. 87 § 7 k.p. (czyli dotyczące kwot wypłaconych w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia).
Dopiero po dokonaniu powyższych odliczeń z wynagrodzenia potrąca się sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych, zaliczki pieniężne i kary pieniężne. Ostatnie miejsce w kolejności zajmują potrącenia wymagające pisemnej zgody pracownika (art. 91 k.p.).
Potrącenia z wynagrodzenia dokonywane za zgodą pracownika
Jak już była o tym mowa, po odliczeniu należności ubezpieczeniowych i podatkowych oraz kwot wypłaconych pracownikowi za czas nieobecności w pracy, za który wynagrodzenie nie przysługiwało, a także po potrąceniach określonych w art. 87 § 1 k.p. (czyli takich, które nie wymagają zgody pracownika) - można dokonać potrąceń, przy których niezbędna jest pisemna akceptacja pracownika.
Jak wynika z treści art. 91 § 1 k.p. należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 k.p. (czyli świadczenia alimentacyjne i niealimentacyjne, zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi i kary pieniężne oraz kwoty wypłacone pracownikowi w poprzednim terminie płatności za czas, za który nie zachował on prawa do wynagrodzenia) mogą być po-trącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.
W przypadku potrąceń dokonywanych za pisemną zgodą pracownika wprowadzono ograniczenia gwarantujące pracownikowi określone kwoty - pozostawione do dyspozycji po potrąceniach. Kryterium ustalenia tych limitów jest minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w danym roku kalendarzowym (art. 91 § 2 k.p.). Aktualne kwoty graniczne, obowiązujące w 2012 r., dotyczące potrąceń, o których mowa w art. 91 § 1 k.p., podano poniżej w tabeli. Kwoty te obliczono z uwzględnieniem podstawowych kosztów uzyskania przychodu. Ponadto wspomniane limity zróżnicowano w zależności od tego, czy pracownik złożył formularz PIT-2, czy też nie.
|
Wyszczególnienie |
||
|
Lp. |
Rodzaj należności podlegającej potrąceniu |
Kwota wynagrodzenia wolna od potrąceń |
|
1 |
Należnościna rzecz pracodawcy |
Minimalne wynagrodzenie za pracę, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W 2012 r. kwota wynagrodzenia wolna od potrąceń wynosi 1064,86 zł lub 1111,86 zł (w przypadku złożenia PIT-2) |
|
2 |
Należności inne niż określone w Lp. 1 |
80% kwoty określonej w Lp. 1. W 2012 r. kwota wyna-grodzenia wolna od potrąceń wynosi 851,89 zł lub 889,49 (w przypadku złożenia PIT-2) |
Kwoty wynagrodzenia wolne od potrąceń dokonywanych bez zgody pracownika
Przepisy k.p. zawierają regulacje pełniące funkcję ochronną w odniesieniu do wynagrodzenia w przypadku potrąceń dokonywanych bez zgody pracownika. Niezależnie od limitów wprowadzonych z mocy art. 87 § 3 i 4 k.p., w art. 871 k.p. określono kwoty wolne od potrąceń obligatoryjnych. Poniżej w tabeli wymieniono te kwoty w wysokościach obowiązujących w 2012 r. Obliczając wspomniane limity przyjęto podstawowe koszty uzyskania przychodu. Różnice w wysokości podanych kwot wynikają z faktu złożenia bądź niezłożenia formularza PIT-2.
|
Wyszczególnienie |
||
|
Lp. |
Rodzaj potrącanej należności |
Kwota wynagrodzenia wolna od potrąceń |
|
1 |
Suma egzekwowana na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należno-ści innych niż świadczenia alimentacyjne |
Minimalne wynagrodzenie za pracę przysługujące pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W 2012 r. kwota wolna od potrąceń wynosi 1064,86 zł lub 1111,86 zł (w przypadku złożenia PIT-2) |
|
2 |
Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi |
75% wynagrodzenia, o którym mowa w Lp. 1. W 2012 r. kwota wolna od potrąceń wynosi 798,65 zł lub 833,90 zł (w przypadku złożenia PIT-2) |
|
3 |
Kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p. |
90% wynagrodzenia, o którym mowa w Lp. 1. W 2012 r. kwota wolna od potrąceń wynosi 958,37 zł lub 1000,67 zł (w przypadku złożenia PIT-2) |
Kwoty, które zamieszczono w powyższej tabeli należy - w stosunku do pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu - proporcjonalnie zmniejszyć (art. 871 § 2 k.p.).
Odesłanie do k.p.c. i przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
W art. 90 k.p. zawarto odesłanie do odrębnych regulacji w sprawach dotyczących potrąceń z wynagrodzenia, które nie zostały uregulowane w art. 87-88 k.p. W takich przypadkach stosuje się odpowiednio przepisy:
-
ustawy z dn. 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.),
-
ustawy z dn. 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.).
Odpowiedzialność wykroczeniowa przewidziana w przypadku dokonywania bezpodstawnych potrąceń z wynagrodzenia za pracę
Dokonywanie bezpodstawnych potrąceń z wynagrodzenia za pracę stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracowniczym i jest objęte odpowiedzialnością kodeksową.
Odpowiedzialność wykroczeniowa, o której mowa w art. 282 § 1 pkt 1 k.p., ciąży na pracodawcy lub osobie działającej w jego imieniu.
